Tablica upamiętniająca militarną pomoc Węgrów w 1920 r.
Tekst i fot.: Izabela Gass
Tablice upamiętniające ważne postaci i wydarzenie z historii Polski i Węgier (cz.V)
tablice pamiątkowe
Tablice upamiętniające ważne postaci i wydarzenie z historii Polski i Węgier (cz.III)
Trzecia tablica z naszego cyklu, upamiętnia Franciszka II Rakoczego.
Tablica pamięci Franciszka II Rakoczego o wymiarach 118×77 cm z laminatu naturalnego z natryskiem z brązu umieszczona jest na budynku UW przy ul. Krakowskie Przedmieście 1. Napis w języku polskim i węgierskim brzmi:
Franciszek II Rakoczy (1676 – 1736) książę Węgier, Siedmiogrodu, pretendent do tronu polskiego, przywódca powstania węgierskiego 1703 – 1711, walki o wolność narodów Europy Środkowej, po ucieczce z wiedeńskiego więzienia do Polski w 1701 r. znalazł schronienie w tym domu, przebywał w Polsce także po upadku powstania, umarł na emigracji w Turcji.
Franciszek II Rakoczy to jeden z największych bohaterów narodowych Węgier, przywódca wielkiego powstania antyhabsburskiego na Węgrzech w latach 1703 – 1711. Od 1701 r. dużo czasu spędzał w Polsce, m.in. w dobrach zauroczonej nim polskiej magnatki Elżbiety Sieniawskiej. Dzięki jej pomocy finansowej mógł przygotowywać powstanie przeciwko Austrii. Po jego upadku Rakoczy ponownie uciekł do Polski.
Tablice upamiętniające ważne postaci i wydarzenie z historii Polski i Węgier (cz.II)
Dzisiaj Izabela Gass przedstawia tablicę upamiętniającą Józsefa Antalla.
Żeliwna tablica pamięci Józsefa Antalla z 1990 r. umieszczona jest na Barbakanie przy ul. Nowogrodzkiej. Napis w języku polskim i węgierskim brzmi:
Antall Jozsef (1896 – 1974) węgierski polityk i działacz społeczny, wielki przyjaciel Polaków, wychodźstwo polskie na Węgrzech w latach II wojny światowej zawdzięcza mu pomoc, opiekę, serce. Polonia Semper Fidelis.
József Antall był węgierskim politykiem, prawnikiem. Jako komisarz rządowy do spraw uchodźczych w randze ministra w latach 1939 – 1944 organizował pomoc dla polskich uchodźców przybyłych na Węgry po klęsce wrześniowej. Odegrał szczególna rolę w organizowaniu szkolnictwa polskiego na Węgrzech. Z jego inicjatywy zebrano ogromną sumę pieniędzy na otwarcie, jedynego wówczas w Europie polskiego gimnazjum w Balatonboglár. Za swoje zasługi otrzymał przydomek „Ojca Polaków”.
Tablice upamiętniające ważne postaci i wydarzenie z historii Polski i Węgier (cz.I)
Izabela Gass przyjrzała się czterem warszawskim tablicom upamiętniającym ważne postacie i wydarzenia z historii Polski i Węgier. Dzisiaj część pierwsza – tablica upamiętniająca Pála Domszky’ego!
***
Granitowa tablica o wymiarach 69×69 cm pamięci Paul Domszky’ego umieszczona jest na budynku przy ul. Nowogrodzkiej 36. Napis w języku polskim i węgierskim brzmi:
W tym miejscu stał dom, w którym w latach okupacji hitlerowskiej mieszkał Paul Domszky (1903 – 1974) z urodzenia Węgier, z serca Polak, Prezes Związku Węgrów w Polsce, niestrudzony badacz i krzewiciel kontaktów polsko-węgierskich, podczas wojny chronił i ratował Polaków.
Tablicę ufundowała Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.
Pál Domszky mieszkał w tym domu od 1933 r. Był działaczem społecznym, historykiem, prawnikiem, konsulem honorowym Królestwa Węgier w latach 1939 – 1945. Jeszcze przed wojną przyczynił się do sprowadzenia z Aleppo szczątków gen. Józefa Bema do rodzinnego Tarnowa. W czasie II wojny założył Związek Węgierski – organizację skupiającą obywateli Węgier żyjących na terenie Generalnej Guberni. Członkostwo w związku dawało pewne przywileje, np. łatwiejszy dostęp do produktów pierwszej potrzeby. Domszky współpracował z AK, wystawiał legitymacje dla osób pochodzenia żydowskiego, które umożliwiały ucieczkę na Węgry. Podczas powstania warszawskiego dostarczał powstańcom broń żołnierzy węgierskich stacjonujących pod Warszawą. W 1999 roku został pośmiertnie odznaczony przez prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Rzeczpospolitej Polskiej.
