Walka węgierskich ochotników o odrodzenie Polski

Zbliża się stulecie utworzenia niepodległej Polski. Z tego powodu warto byłoby odpowiedzieć na pytanie, jaką rolę – na polach bitwy, a także w elicie politycznej Monarchii – odegrali Węgrzy w skomplikowanym procesie doprowadzającym do odrodzenia polskiego państwa. Przede wszystkim chcielibyśmy zwrócić uwagę na historię węgierskich ochotników, którzy służyli w Legionach Polskich dowodzonych przez Józefa Piłsudskiego.

Lengyel_légionisták_emlékműve
źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lengyel_l%C3%A9gionist%C3%A1k_eml%C3%A9km%C5%B1ve.jpg

Zanim przedstawimy kilka aspektów tego wyraźnego przykładu przysłowiowej przyjaźni polsko-węgierskiej, musimy przybliżyć kontekst historyczny.  Na wschodnim froncie „wielkiej wojny”, przede wszystkim w Galicji, było wiele konfliktów między ludnością polską a armią austro-węgierską. Witos pisał w swoich wspomnieniach: „Najgorzej zachowują się honwedzi, natomiast…”. Jednak pomimo lat wojny, które nie najlepiej wpływały na relacje polsko-węgierskie, możemy także mówić o pozytywnych stosunkach między oboma narodami, m.in. dzięki bezinteresownej pomocy węgierskich ochotników.

Więcej niż 3000 ochotników zgłosiło chęć walki z Rosjanami, ramię w ramię z Polakami, ale tylko około 500 (najnowsze znane dane podają 533,  jednak do tej pory nie pojawił się żaden oficjalny spis nazwisk) mogło realnie wstąpić do Legionu. Motywacje do podjęcia takiej walki były najróżniejsze – niektórzy dobrze znali historię Polski i świadomie walczyli o odrodzenie kraju, inni chcieli w tym sposób podziękować za pomoc z lat 1848-49, ale był także ochotnik, którego motywy całkowicie nie były znane – nawet przez jego polskiego oficera, który to zachodził w głowę, co jego węgierskiego żołnierza przyniosło do polskich legionów.

Trudno było oczekiwać ugruntowanego światopoglądu od węgierskich legionistów, ponieważ niektórzy z nich wstępując do legionu byli jeszcze nastolatkami albo młodymi dorosłymi. Niezależnie od tego, co stało za poszczególnymi decyzjami o wsparciu Polaków, wspomnienia pozostawione przez polskich oficerów, przedstawiają węgierskich ochotników, jako żołnierzy, którzy wytrwali mężnie w walce. Znamy 44 Węgrów, którzy polegli w bitwach. Nie musieli oni, w odróżnieniu od swoich towarzyszy broni, przyglądać się powolnemu rozpadowi jednostki, która i tak ostatecznie zakończyła swoją działalność z dnia na dzień.

Nowopowstałe państwo polskie wyraziło swoją wdzięczność w postaci odznaczeń dla węgierskich legionistów. których dalsze losy różnie się potoczyły. Niestety przyszłość jednostki, w formie organizacyjnej, nie okazała się zbyt różowa. Stowarzyszenie Polskich Legionistów zostało utworzone w Budapeszcie w roku 1931, jednak Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zarejestrowało je (pod ostatecznie zmienioną nazwą na Krąg Węgierskich Legionistów) dopiero w 1939 roku, dzięki polskiemu lobbowaniu. Warunkiem rejestracji Kręgu była rezygnacja jego przewodniczącego Ferdinánda Leó Miklóssiego, z każdej funkcji, którą sprawował w tejże organizacji. Problem stanowiło jego żydowskie pochodzenie, które drażniło Ministerstwo Obrony Narodowej – organizację, od której pośrednio zależała rejestracja. Był co prawda plan polskiego rząd, który zakładał wsparcie comiesięcznym apanażem wdów i sierot po poległych węgierskich legionistach, ale z powodu wybuchu drugiej wojny światowej spalił on na panewce.

Na cześć węgierskich ochotników, którzy walczyli po stronie Polaków, ale także Polaków walczących w Wiośnie Ludów, powstał pomnik w Budapeszcie, w parku Népliget, odsłonięty w roku 1935.  Niestety dzisiaj historia węgierskich legionistów nie żyje w opinii publicznej tak żywo, jak inne obszary stosunków polsko-węgierskich, często nie tak bezpośrednio pokazujących dobre relacje obu narodów.

 

István Miklós Balázs
Polski Instytut Badawczy i Muzeum

 

Żródła

  • Endre László Varga: Magyarok a Lengyel Légiókban. Lengyel tisztek visszaemlékezései a Lengyelország függetlenségéért vívott harcokban részt vett magyarokra, 1914-1918. In: Hitel. 18. évf. 2014/2.
  • Endre László Varga: Források és iratok a lengyel légiókban harcolt magyarok történetéhez, 1914–1918. In: Hadtörténeti Közlemények. 2015/3.
  • Endre László Varga: Magyarok a Lengyel Légiókban 1914-1918. In: Valóság. 58. évf. 12. sz.
  • Wincenty Witos: Moje wspomnienia II. Instytut Literacki, Paryż, 1964.

Dzień Młodej Polonii „Robimy Rewolucję 2.0”

24 października, dzień po 61. rocznicy wybuchu rewolucji 1956, zorganizowaliśmy w naszej siedzibie na Állomás utca 10, Dzień Młodej Polonii „Robimy Rewolucję 2.0”.

Podczas czterech paneli naukowych, w których wzięli udział działacze opozycji, uczestnicy wydarzeń rewolucyjnych, badacze i dziennikarze, poruszano temat rewolucji – począwszy od 1956, a skończywszy na upadku komunizmu.

Wydarzeniu towarzyszyło otwarcie wystawy prac Pétera Serediuka, którą otworzyli prof. Jerzy Snopek, ambasadora RP na Węgrzech oraz Ewa Słaba-Rónay, przewodnicząca Ogólnokrajowego Samorządu Polskiego.

Dzień Młodej Polonii zakończył się koncertem zespołu Vena Duo.

Serdecznie zapraszamy do obejrzenia naszej fotorelacji z tego wydarzenia (zdj. Anna Szczęsnowicz).

IMG_7461

IMG_7451

IMG_7450

IMG_7475

IMG_7477

IMG_7425

IMG_7488

IMG_7524

IMG_7540

IMG_7499

IMG_7579

IMG_7580

IMG_7592

IMG_7612

IMG_7644

IMG_7653

IMG_7692

IMG_7709

IMG_7730

IMG_7733

***

Projekt został współfinansowany przez Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” ze środków otrzymanych od Kancelarii Senatu w ramach sprawowania opieki Senatu Rzeczypospolitej Polskiej nad Polonią i Polakami za granicą.