wiosna ludów

„Polacy walczący podczas Powstania Węgierskiego 1848-49” cz. X – bitwa pod Szőreg (5 sierpnia 1849)

Polski Instytut Badawczy i Muzeum

5 sierpnia 1849 roku wojsko węgierskie dowodzone przez Henryka Dembińskiego starło się z armią austriacką (z Juliusem Jacobem von Haynau na czele) pod wioską Szőreg, obecnie częścią Segedynu. W bitwie brał udział cały Legion Polski Józefa Wysockiego, ranny podczas walki Dembiński nie mógł zapobiec zwycięstwu cesarskiemu. Chaotyczny odwrót powstańców osłaniali w dużej mierze Polacy, w tym ułani Władysława Ponińskiego. W trakcie bitwy dostał się do niewoli austriackiej ppłk ks. Mieczysław Woroniecki, który został stracony 20 października 1849 r. w Peszcie wraz z innym polskim męczennikiem powstania węgierskiego, Karolem Gustawem d’Abancourt de Franqueville, oraz Peterem Gironem, przywódcą legionu niemieckiego. Powagę węgierskiej porażki pod Szőreg nie mierzy się przede wszystkim liczbą zabitych i rannych, ale złamanym morale bojowym. Co więcej, wbrew temu, o czym mówiono, Dembiński wycofał się nie do Aradu, ale do Temeszwaru, miejsca ostatniej bitwy naszego cyklu… 

István Balázs

źródła: http://www.bibl.u-szeged.hu/bibl/mil/1848/kronologia.html

Kovács István: „Egy a lengyel a magyarral”. A szabadságharc ismeretlen lengyel hősei. Budapest, 2014.

Foto: Wikipedia

This slideshow requires JavaScript.

„Polacy walczący podczas Powstania Węgierskiego 1848-49” cz. IX – bitwa pod Csorną (13 czerwca 1849)

Polski Instytut Badawczy i Muzeum

W maju 1849 roku powstał w Miszkolcu jednolity Legion Polski, którego dowódcą został Józef Wysocki (awansowany na generała dywizji). Oddział liczył ok 2600 żołnierzy: trzy bataliony piechoty, cztery kompanie ułanów i dwie części baterii. 31 maja 1849 roku Wysocki został mianowany dowódcą Armii Górnych Węgier.Csornai_ütközet_1849_jún_13

Jednak nowa formacja Wysockiego nie jednoczyła wszystkich polskich żołnierzy – Legion Polski nie wziął udziału m.in. 13 czerwca 1849 roku w bitwie pod Csorną. W węgierskiej dywizji pod dowództwem płk. Györgya Kmety służył mjr. Lipót Zsurmay (urodzony pod nazwiskiem Leopold Surmacki). Bitwa skończyła się węgierskim zwycięstwem, a także śmiercią dowódcy wojsk austriackich, gen. dyw. Franza Wyssa. W pewnym momencie walk, huzarzy Zsurmayego zaatakowali kawalerię cesarską, w szeregach której walczyły dwa pulki ułanów z Galicji, składające się z wielu Polaków. Według anegdoty mjr. Zsurmay najpierw nie bronią, ale słowami zaatakował swoich rodaków, dziwiąc się jak Polacy, „dzieci narodu tęskniącego za wolnością”, mogą walczyć z „narodem bijącym się o wolność”.

István Balázs

 

źródła: http://www.bibl.u-szeged.hu/bibl/mil/1848/kronologia.html

Foto: Wikipedia

Kovács István: „Egy a lengyel a magyarral”. A szabadságharc ismeretlen lengyel hősei. Budapest, 2014.

 

This slideshow requires JavaScript.

 

„Polacy walczący podczas Powstania Węgierskiego 1848-49” cz. VIII – bitwa pod Vácem (10 kwietnia 1849)

Polski Instytut Badawczy i Muzeum
Felix_Jablonowski_Litho
Książę Aleksander Feliks Jabłonowski, dowództwa wojsk austriackich (Wikipedia)

10 kwietnia 1849 r. zakończyła się bitwa pod Vácem, w wyniku czego miasto przejęły zwycięskie wojska powstańcze. Legion polski Józefa Wysockiego tym razem zawiódł, ponieważ jego atak na kamienny most nad strumieniem Gombás w Hétkápolna (południowe przedmieście Vácu) zakończył się porażką.

Bridge over Gombás-brook is a nationally unique historic edifice. Listed ID 7495. It is the only Baroque bridge in Hungary today. It was commissioned by Bishop Mihály Althann and the statues are the works of József Bechert. It was completed between 1753 and 1757. - Route 2, Vác, Pest County, Hungary}}{{hu|1=http://turizmusvac.hu/index.php?page=latnivalokf&nyelve=hu Gombás-patak hídja (Kőszentes híd). Műemléki azonosító: [http://muemlekem.hu/muemlek?id=7495 7495]. Barokk, készült 1753-1758. Tervezte: Oracsek Ignác. Szobrai (https://www.kozterkep.hu/~/4678/szent_kamill_szobor_a_gombas_patak_hidjanak_szobrai_iv_vac_bechert_jozsef_1752.html Kamillus, https://www.kozterkep.hu/~/4658/szent_borbala_szobor_a_gombas_patak_hidjanak_szobrai_i_vac_bechert_jozsef_1752.html Borbála, Nepomuki Szent János, https://www.kozterkep.hu/~/4676/szent_peter_es_pal_szobra_a_gombas_patak_hidjanak_szobrai_ii_vac_bechert_jozsef_1752.html Péter és Pál, Venetianus, https://www.kozterkep.hu/~/4677/szent_judas_tade_szobra_a_gombas_patak_hidjanak_szobrai_iii_vac_bechert_jozsef_1752.html Júdás Tádé) 1752-ben és 1758-1759-ben készültek, Bechert József alkotásai. - Magyarország, Pest megye, Vác, Vác-Alsóváros, 2es főút.{{Monument Hungary|7495}}
Strumień Gombás w Hétkápolna (Wikipedia)
Jednak wojskom węgierskim udało się odwrócić bieg wydarzeń i armia austriacka pod dowództwem księcia Aleksandra Feliksa Jabłonowskiego (generała dywizji polskiego pochodzenia, który w trakcie bitwy został dowódcą) została zmuszona do odwrotu. 17 lipca 1849 r. miała miejsce druga bitwa pod Vácem, tym razem przeciw wojskom carskim, ale również zakończyła się ona sukcesem Węgrów, chociaż to tylko odwlekło w czasie ostateczną porażkę powstania.

 

 

István Balázs

 

 

 

źródła: 

http://epa.hu/00000/00018/00184/pdf/EPA00018_hadtortenelmi_1925_070-090.pdf 

https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Banlaky-banlaky-jozsef-a-magyar-nemzet-hadtortenelme-2/21-magyarorszag-184849-evi-fuggetlensegi-harcanak-katonai-tortenete-5B2E/iv-a-tavaszi-hadjarat-a-magyar-tamado-hadjarat-634B/huszonharmadik-fejezet-65AD/a-vaci-utkozet-1849-aprilis-10-en-65B8/

zdjęcia:

https://hu.wikipedia.org/wiki/Gomb%C3%A1s-patak#/media/F%C3%A1jl:Bridge_over_Gomb%C3%A1s-brook_(W)._-_V%C3%A1c.JPG Kamienny most nad strumieniem Gombás, budowany między 1753 i 1758 w stylu barokowym.

https://hu.wikipedia.org/wiki/Felix_Jablonowski#/media/F%C3%A1jl:Felix_Jablonowski_Litho.jpg Portret Feliksa Jabłonowskiego.

„Polacy walczący podczas Powstania Węgierskiego 1848-49” cz. VII – bitwa pod Isaszeg (6 kwietnia 1849)

Polski Instytut Badawczy i Muzeum
Than_Mor_Isaszegi_csata
Bitwa pod Isaszeg pędzla Mora Thana (Wikipedia)

6 kwietnia 1849 roku, w Wielki Piątek miała miejsce bitwa pod Isaszeg, która zakończyła się zwycięstwem powstańców. W długiej i niezwykle ciężkiej walce polskie oddziały Józefa Wysockiego zdołały odeprzeć austriacki atak i obronić armaty stojące z tyłu szeregów.

Tablica poświęcona Józefowi Wysockiemu (Wikipedia)

Jednak zapłacono za to wysoką cenę, ponieważ straty sięgały ok. 40 osób (7 % personelu legionu). Według anegdot, po bitwie, podczas defilady przed pałacem królewskim w Gödöllő, Lajos Kossuth zdjął swój kapelusz podczas przemarszu Polaków, oddając w ten sposób hołd ich ofierze. W Isaszeg można odwiedzić liczne miejsca pamięci świadczące o wielkim czynie żołnierzy Wysockiego, np. w lesie pod miastem znajduje się nagrobek nieznanego kapitana polskiego, a na ścianach ratusza i kalwińskiego kościoła umieszczono w 1972 r. tablice pamiątkowe. Ponadto Koło Przyjaciół Muzeum w Isaszeg było jedną z organizacji (wspólnie m.in. z Polskim Stowarzyszeniem Kulturalnym im. Józefa Bema na Węgrzech), które zainicjowały utworzenie popiersia Józefa Wysockiego, znajdujące się w Budapeszcie w ogrodu Muzeum Narodowego.

István Balázs

 

źródła: https://honlap.parokia.hu/data/attachments/2015/01/29/Isaszeg_%C3%A9s_a_lengyel_l%C3%A9gi%C3%B3.pdf 

http://epa.oszk.hu/02900/02924/00006/pdf/EPA02924_valosag_2013_6_078-081.pdf 

http://isaszegert.hu/isaszeg_lengyel_emlekhelyei.html 

Zdjęcie:

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wysocki_J%C3%B3zsef_eml%C3%A9kt%C3%A1bla_(1972),_2019_Isaszeg.jpg Tablica pamiątkowa na ścianie kościoła kalwińskiego w Isaszeg.

„Polacy walczący podczas Powstania Węgierskiego 1848-49” cz. VI – bitwa pod Tápióbicske (4 kwietnia 1849)

Polski Instytut Badawczy i Muzeum
1024px-Than_tapiobicskei_utközet2_1849_aprilis_4
Bitwa pod Tápióbicske pędzla Mora Thana (Wikipedia)

György Klapka atakując 4 kwietnia 1849 r. Tápióbicske, myślał że we wsi strzeżony jest tylko sprzęt wroga, a główne siły Jelačića zbierają się gdzieś indziej. Jak bardzo się mylił… Korpus węgierskiego dowódcy został rozbity przez jednostki cesarskie, jednak Austriacy nie mogli sobie poradzić z przybywającym na miejsce korpusem Jánosa Damjanichego, a wraz z nim – polską dywizją. Polacy odegrali kluczową rolę w zdobyciu miejscowego mostu, dzięki któremu możliwe było przekroczenie niezwykle wezbranej rzeki Tápió. Józef Wysocki nie był zbyt skromny w swoich wspomnieniach: „Nadmienić muszę, że to zwycięstwo (…) rozstrzygnęła moja tylko dywizja.”

 István Balázs
źródło: – https://www.tapiokultura.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=649:egyuett-a-szabadsagert-jozef-wysocki-es-a-lengyel-legio&catid=16&Itemid=142

Zdjęcia:https://hu.wikipedia.org/wiki/T%C3%A1pi%C3%B3bicskei_csata#/media/F%C3%A1jl:Than_tapiobicskei_utk%C3%B6zet2_1849_aprilis_4.jpg

https://www.kozterkep.hu/8388/honved-emlekmu 

261e60b4143dd3aa13136cd621b0628c_1
Pomnik Honwedów w Tápióbicske (https://www.kozterkep.hu/8388/honved-emlekmu?fbclid=IwAR0ibe79H-Duzvz0Ess_o3ifFz3bICfekHDPbAS7uzcfI9nLZadYJcosWrQ#vetito=312938)